Overeenkomsten en verschillen

Zin en onzin inzake hun verbanden

en praktische waarde

Uit een artikelenreeks gepubliceerd door
Raymond Stevens in 1994 in Astrologica,
het tijdschrift van de
Belgische astrologische vereniging Uranus

Inleiding

Op het vlak van onbegrip, onwetendheid en onverantwoorde hantering bestaat er geen onderscheid tussen astrologie en kaartleggen. Beide disciplines worden door jan publiek over dezelfde kam geschoren en, zoals bekend, afgedaan als volksverlakkerij en puur bedrog. Misschien haalt astrologie een betere score omdat hier nog sprake kan zijn van enig bewijs, althans voor de intellectueel georiënteerde groep, maar kaartleggen blijft voor deze categorie zowat het meest onnozele wat denkbaar is.
Daar tegenover staat dat jan-met-de-pet de zaken anders ziet en eerder zal "geloven" in kaartleggen dan in astrologie. Dat heeft louter te maken met het magisch en betoverend medium, want het met eigen handen manipuleren van kaarten lijkt aardig op toveren. Dit effect kan een astroloog nooit bewerkstelligen aangezien hij zijn hersenspinsels ontleent aan de "sterren" die nu eenmaal zo ver van de mens verwijderd zijn.

Maar steken we de hand in eigen boezem en kijken we even naar de zienswijze van diegenen die bezig zijn met astrologie dan moet het mij toch van het hart dat de meerderheid op zijn zachtst gezegd erg sceptisch staat ten aanzien van kaartleggen. Naast het feit dat het een menselijke neiging is om zich enigszins blind te staren op datgene wat men gelooft en doet - en dat is hier vakblindheid - stoten we toch weer op diezelfde onwetendheid (die deels te wijten is aan een gebrek aan degelijke literatuur). Daarom wil dit artikel hier wat aan doen.

De innerlijke structuur van het tarotsysteem

Even voor de duidelijkheid: een volledig pak tarotkaarten bestaat uit 78 kaarten die ingedeeld worden in twee hoofdgroepen.
Vooreerst zijn er de eerste 22 kaarten die de grote arcana's genoemd worden. Ze weerspiegelen de krachten die schuilen achter de eerste 22 getallen, n.l. van 0 t.e.m. 21 (deze groep wordt weer opgedeeld in drie cycli, maar dat is hier niet belangrijk).
De tweede groep, kleine arcana's genoemd en 56 in aantal wordt opgedeeld in vier subgroepen van elk 14 kaarten (waarvan er telkens 4 een bepaald karaktertype omschrijven, maar om het overzicht te bewaren gaan we ook hier niet verder op in).
Ontlenen de grote arcana's hun inhouden louter aan de esoterische betekenis van de eerste 22 getallen, dan krijgen de kleine arcana's hun betekenis door de projectie van de eerste 10 getallen, n.l. van 1 tot 10, in de vier elementen zoals we die op enkele nuanceverschillen na, kennen in astrologie (de bedoelde verschillen zijn eigen aan het specifieke tarotdenksysteem). Daarbij vertonen de 14 stavenkaarten overeenkomsten met het element vuur, bekers met water, zwaarden met lucht en pentagrammen tenslotte met aarde.

Tarotkaarten en de fundamentele misverstanden ten aanzien van astrologie

Naar mijn ervaring realiseert zich de gemiddelde astroloog niet dat de kunst van het kaartleggen gebaseerd is op de discipline numerologie, een wetenschap die trouwens nauw verbonden en verweven is met astrologie.
Net als planeten zijn getallen de "dragers" van kosmische patronen, maar het zou ons binnen dit bestek te ver voeren om hierop verder in te gaan. Van belang is hier om te stellen dat kaarten slechts de picturale en symbolische weergave vormen van getallen waarvan de numeroloog de innerlijke kwaliteiten kent. Het gaat 'm dus niet zozeer om de prentjes - die illustreren immers de uitwerking van getallen - maar wel om de erop voorkomende getallen. Niettegenstaande de basisverbanden tussen getallen en elementen zo in het oog springen stellen we toch vast dat de meeste astrologen hiervan geen weet hebben. Terloops dient vermeld dat de traditionele correspondenties tussen getalsinhouden en planeetkrachten een uitermate veralgemeend en vertekend beeld oplevert. We mogen ons hierop zeker niet baseren.

Het zal geen verwondering wekken dat astrologen wel meer gepoogd hebben om het tarotsysteem te kraken op de hun eigen manier, d.w.z. dat ze meenden sluitende correspondenties te vinden tussen enerzijds planeten in teken, huis en aspect en kaarten anderzijds.
Het dient gezegd dat alleen al de benamingen der kaarten bijzonder misleidend kunnen uitpakken. Nemen we als sprekend voorbeeld de achttiende grote arcana, genaamd De Maan. Het ligt voor de hand dat astrologen vanuit hun vakjargon bewust of onbewust zullen pogen om het begrippenkader van deze kaart in te passen in het astrologisch denkmodel waarin overigens de Maan ontegensprekelijk een uiterst belangrijke factor vormt.
Vanuit een voor de hand liggende vooringenomenheid is er echt niet veel voor nodig om zich hierin schromelijk te vergissen en dat is ook wat gebeurt - en dat terwijl deze kaart veel eerder wazige, onzekere, onvermogende en angstige resp. verraderlijke Neptunus-kwaliteiten bezit dan maaninhouden! Het dient weliswaar gezegd dat zekere maaninvloeden, zoals o.m. de terugkoppeling naar het beschermende verleden, tekenend zijn voor deze bijzonder onzekere en verwarrende kaart die ons in wezen leidt door wat ik zou willen benoemen als "de duistere nacht der ziel", maar toch staart men zich even begrijpelijk als ongeweten blind op de eigen verwachtingen. Vermelden we dat nog andere kaarten, onder meer de negentiende, namelijk De Zon, zich lenen tot dezelfde verleidelijke vergissingen.

Juist in dit soort vergissingen ligt de foute benadering van tarot. De astrologen die zich hieraan bezondigen verkopen zichzelf slechts appelen voor citroenen omdat de inhouden van de kaarten nooit kunnen stroken met het astrologische begrippenkader.
Het is verkeerd om te verwachten dat men van twee puzzels één geheel kan maken, noch van twee talen één enkele. Al kunnen de verschillen soms miniem zijn - althans op het eerste gezicht, getuige de misleidende benamingen zoals bleek uit het genoemde voorbeeld - toch bedienen zich beide systemen van een hoogsteigen alfabet en het is juist dit onderscheid dat ze allebei waardevol en uniek maakt. Daarom is het voor astrologiebeoefenaars zo interessant om beide systemen te combineren in de zin van gelijktijdig of aanvullend hanteren.
Terloops wil ik vermelden dat naar mijn ervaring gecombineerde technieken zoals kaarten leggen rondom de huizen van een horoscoop weinig zinvols oplevert. Beter is het om gebruik te maken van een degelijk legpatroon waarover zo dadelijk meer. Ook op dit vlak ben ik geen voorstander van het vermengen van beide systemen omdat hun denkwijzen nu eenmaal hemelsbreed verschillen. Op die manier halen we trouwens niet uit de kaarten wat erin zit omdat we hun eigenheid blijven benaderen vanuit een hun vreemd denksysteem.
Merken we terloops op dat hetzelfde verwijt diegenen treft die slechts de grote arcana's gebruiken en de kleine arcana's afdoen als waardeloos. Ze gooien echter het kind met het badwater weg. Ze staren zich blind op het feit dat de door hen geëlimineerde kaarten slechts concrete uitwerkingen zouden weerspiegelen. Niets is echter minder waar want ook deze kaarten bevatten tegelijk fundamentele psychologische en geestelijke inhouden. Het gevolg is echter wel dat hun interpretaties grond missen, veel te algemeen blijven en in feite alle kanten op kunnen.

Om de tarot onder de knie te krijgen is het van essentieel belang dat we geduldig de nodige tijd zouden investeren in intuïtieve training. Juist omdat tarotkaarten voorzien zijn van getallen en tal van illustrerende symbolen die het associatievermogen stimuleren, vormen ze het ideale instrument om de intuïtie op te halen en operationeel te maken.
Vergeleken met het vrij abstracte astrologische begrippenkader bieden kaarten het bijzondere voordeel dat ze niet alleen de fantasie en de inspiratie stimuleren, maar ook bieden ze een veel tastbaarder en concreter houvast waardoor de intuïtie, juist door het uitschakelen van het verstand dat plaats ruimt voor fantasie, op een speelse manier haar gang kan gaan en ongezien haar werk zal doen. We mogen het stimulerende effect dat de dagelijkse omgang met waarneembare symbolen sorteert zeker niet onderschatten! Wanneer we even terugkomen op de vorige paragraaf zal inmiddels duidelijk zijn dat elke mentale vooringenomenheid het onbevangen schouwen zal in de weg staan.

De naar mijn overtuiging beste manier om de tarot te doorgronden is deze die ik opdraag aan cursisten. Goed wetende dat ze binnen de kortste keren kaarten willen gaan leggen op toekomstige zaken krijgen ze de opdracht om zich slechts te concentreren op controleerbare gebeurtenissen en ontwikkelingen. Deze kunnen zowel slaan op zaken in het heden als uit het verleden, maar altijd op situaties waarvan je de toedracht en de uitslag kent.
Op deze manier kom je snel te weten waarop kaarten in hun beschrijvende betekenis zoal kunnen slaan. Langzaam maar zeker stoot je dan door tot hun psychologische en geestelijke inhouden (resp. motivaties en zingeving) en op den duur zal je het systeem moeiteloos kunnen omkeren. Je bent dan klaar om je weg te zoeken in vragen die verband houden met toekomstige ontwikkelingen.
Het is echt wel nodig om er elke dag mee bezig te zijn, maar dit valt niet moeilijk aangezien zich dagelijks tal van situaties voordoen waarop je kaarten kan trekken en het hoeven heus niet steeds zwaarwichtige toestanden te zijn.
Vooral wandelen in de vrije natuur creëert een ontvankelijke sfeer die uitermate bevorderlijk is om de intuïtieve functie te oefenen. Wanneer je in zulke serene omgeving je kaarten doorneemt of trekt zal het associatievermogen als vanzelf werkzaam zijn met als resultaat dat je gemakkelijker zult kunnen doordringen tot hun kern. In feite zou elke kaart één moeten worden met jezelf in die zin dat je al haar inhouden, inbegrepen en zeker niet te verwaarlozen de negatieve eigenschappen, als wezensdeel in jezelf herkent.

Een andere wel erg voor de hand liggende methode die bij mijn weten nog niemand heeft bedacht ligt in het ondervragen van het systeem zelf.
Aangezien de tarot zich leent tot het stellen van vragen, waarom dan die vragen niet richten aan de kaarten zelf? Inderdaad, eenvoudiger en doeltreffender kan het niet, en het werkt bovendien feilloos.
Stel je bij voorbeeld de vraag welke kaarten iets kunnen zeggen over een contractbreuk dan zal je stuk voor stuk kaarten trekken die inderdaad relevant zijn. Een aantal onder hen zullen in beschrijvende zin een contract symboliseren - en dat is alvast de Aas van staven in combinatie met De Matigheid - en andere zullen dan weer informatie geven over allerlei mogelijke motivaties en omstandigheden die kunnen leiden tot een breuk.
Natuurlijk moet je geen wonderen verwachten - aanvankelijk zal je wel aardig wat tijd nodig hebben om ze in hun aandeel te ontraadselen -, maar je zult na voldoende oefening tot de vaststelling komen dat het een bijzonder handige methode is.

Verantwoorde tarotkaarten

Persoonlijk maak ik enkel gebruik van de Rider Waite kaarten omdat die correct genummerd zijn (op twee kaarten na die onderling dienen verwisseld) en bovendien gebruik maken van universele symbolen die door het onbewuste herkend worden.
In feite vormen deze kaarten in hun totaliteit een hermetisch systeem dat toegang en inzicht geeft tot zowel het geestelijke als psychologische en fysieke niveau van het bestaan.
Het is namelijk zo dat elke kaart per niveau onderscheidene betekenissen bezit en daarom kan elke kaartlegging zich lenen tot specifieke interpretaties.
Naar astrologie toe wil dit zeggen dat meteen ook het uitingsgebied der huizen in elke kaart als deelinhoud begrepen is. Deze deelinhouden liggen besloten in de beschrijvende betekenissen der kaarten.
Om maar een voorbeeld te noemen: de kaart genaamd "Page van staven" die symbolisch staat voor de algemene idee "vormgeving aan nieuwe vuurinspiratie" slaat op de start van een nieuwe cyclus of episode (geestelijk niveau), tegelijk legt ze via haar omgeving de eigen wilsintenties bloot (psychologisch niveau) en in beschrijvende zin slaat ze op een of andere vorm van kennisgeving: een gesprek, een ontmoeting, een telefoontje e.d. maar steeds in verband met datgene wat wijzelf of anderen willen (fysiek niveau).

Is het van fundamenteel belang om degelijke kaarten te gebruiken, dan dient gezegd dat het aanbod in kaarten groot is. De markt wordt overspoeld door allerlei versies die de ware tarotkaarten geweld aandoen: ze vermelden noch getallen noch maken ze gebruik van zinvolle symbolen. Als er dan al getallen op voorkomen dan zijn ze genummerd op een manier die nergens op slaat en dat maakt ze alleen al op basis hiervan volstrekt waardeloos.
Op het vlak van symboliek is het al even belabberd gesteld: de afbeeldingen gaan van een aanlokkelijk lottobriefje over een pietjesbak tot aan de foto's van nagenoeg naakte popsterren toe.
Het zal duidelijk zijn dat deze kaarten - voor zover ze werkzaam zijn - slechts inspelen op het fysieke niveau van lagere emoties, driften, hebzucht, geld, seks, gokken, onverwacht geluk en ongeluk, reizen en ziekten. Dit zijn de beruchte waarzeggerskaarten die geen enkele geestelijke inhoud bezitten en die borg staan voor de meest stupide uitspraken. Daarover gaan we het hier dus niet verder hebben.

Toekomstvoorspellingen

Net als bij astrologie, maar meer uitgesproken bij kaarten, heerst er een hardnekkig misverstand als zouden kaarten uitsluitend dienen om voorspellingen te formuleren (en deze zelfs dwingend van aard).
Niets is echter minder waar: kaarten meten slechts de actuele toestand op rond bestaande problemen, met inbegrip van oorzaak en gevolg. Het is wel zo dat een aantal posities binnen een verantwoord legpatroon zoals het Keltisch kruis iets zeggen over toekomstige ontwikkelingen, maar daarop mogen we ons niet blind staren. De stelregel is en blijft dat slechts tendensen worden bloot gelegd en niets meer of minder. Trouwens, zodra de betrokkene na het aanhoren van welke voorspelling dan ook zijn bewustzijnsinstelling alsnog verandert zal er hiervan niets terechtkomen! Dit voorbehoud geldt trouwens evenzeer voor astrologie.

Hoe we tarotkaarten gebruiken

Tarotkaarten worden aangewend om een antwoord te verkrijgen op een vraag of inzicht in een situatie.
Dit brengt ons meteen op het terrein van de uurhoekastrologie waarmee de tarot overigens - maar zeker niet uitsluitend! - mooi kan gecombineerd worden, maar daar komen we later op terug.
We volstaan voorlopig met de vaststelling dat de tarottechniek in vergelijking tot uurhoeken allerminst een ingewikkelde zaak is. De vraagsteller schudt het volledige pak kaarten, met de afbeeldingen naar beneden, gedurende zowat een halve minuut. Gedurende die tijd concentreert hij zich op de vraag die hij beantwoord wil hebben. Vervolgens haalt hij, de afbeeldingen nog steeds naar beneden, lukraak het benodigde aantal kaarten uit het pak (normaal 7 à 15 stuks, maar we gaan hier gemakshalve uit van 12 omdat ook een horoscoop een 12-deling vertoont) en deze geselecteerde kaarten worden dan in dezelfde volgorde waarin ze getrokken werden, uitgelegd in een vooraf bepaald legpatroon maar nu met de afbeeldingen naar boven. Hoe zo'n legpatroon eruit ziet komt later aan bod.

De gemeenschappelijke basisideeën van astrologie en kaartleggen

We mogen zeggen dat beide disciplines hun waarheden ontlenen aan een zelfde basisidee. Astrologie schept orde in de ogenschijnlijke chaos aan de hemel en daaruit ontstaat een mooi gestructureerde eenmalige geboorte- of vragenhoroscoop die de actuele situatie voor de betrokkene weerspiegelt.
Ook het kaartleggen ontleent haar zingeving aan iets dergelijks. Het is namelijk de betrokkene zelf die door het schudden van de kaarten telkens opnieuw chaos creëert waarin dan het onbewuste orde gaat scheppen door hem of haar juist die kaarten uit het pak te doen lichten die in functie van het gebruikte legpatroon én in het licht van de vraagstelling relevant zijn. Mede daarom moet je op voorhand beslissen welk legpatroon je gaat gebruiken.

Het dubbele bodemeffect: kaarten reageren onvermijdelijk op de échte vraag

Het lijkt misschien eigenaardig maar bij het kaartleggen kun je onmogelijk de verkeerde kaarten trekken. Zelfs al zou je op het eerste gezicht tot deze conclusie komen, met name omdat ze niet lijken in te spelen op de gestelde vraag, toch blijven die geselecteerde kaarten relevant.
De reden is in feite eenvoudig: je kunt het onbewuste absoluut niet manipuleren en het zal je hardnekkig juist die kaarten doen trekken die een antwoord geven op de vraag die had moeten gesteld worden!
Met andere woorden, tarotkaarten reageren op de vraag achter de vraag. Daarom wordt van een kaartlegger geëist dat hij aan de hand van de door derden geselecteerde kaarten zowel de vraag als het antwoord weet te achterhalen. En inderdaad, een beroepskaartlegger zal niet toelaten dat - alleszins bij de aanvang van de sessie - welke vraag dan ook gesteld wordt.

Dit dubbele bodemeffect stelt voor beginnelingen en amateurs een bijzonder gevaarlijke val open zolang ze dit niet door hebben. Je riskeert namelijk een antwoord te formuleren dat met de luidop gestelde vraag helemaal geen uitstaans heeft. Het hoeft geen betoog dat je op die manier komt tot de meest gekke en tegenstrijdige situaties - om maar te zwijgen van de verantwoordelijkheid die je eventueel neemt ten aanzien van anderen.
Zo heb ik ooit eens meegemaakt dat iemand de vraag stelde of het zinvol was om een bepaalde liefdesrelatie aan te knopen terwijl de kaarten zelf het hadden over zijn baan waarin de moeilijkheden zich alsmaar opstapelden. De hardnekkige werkwijze van kaarten indachtig betekent dit in wezen dat de beroepsproblematiek op dat moment zwaarder doorwoog dan liefdesbeslommeringen. Het antwoord was, hoe kan het anders, een fervent "neen"!

Legpatronen en de functie van posities in het licht van de duiding

Elk legpatroon bestaat uit een vast aantal posities waarop kaarten komen te liggen. Binnen zulk legpatroon bezit elke positie haar gedefinieerde en onveranderlijke betekenis.
Aangezien het patroon dat we hier als theoretisch voorbeeld gebruiken, bestaat uit 12 posities, bekomen we een matrix, een functioneel en logisch geordend geheel dat naar affiniteiten en spanningsvelden enigszins vergelijkbaar is met een twaalfdelige horoscoopcirkel zonder planeetplaatsingen.
Zulk patroon, als totaliteit gezien en zonder bezetting door kaarten, vormt een soort hindernissenparcours en vertelt op zich al een eigen gestructureerd verhaal dat haar uiteindelijke betekenis ontleent aan de kaarten die de posities zullen bezetten.
De duiding gaat nu als volgt in twee stappen. Vooreerst wordt de specifieke betekenis van elke positie telkens geassocieerd aan de inhouden van de kaart die erop terechtkomt. Daarmee zullen bepaalde deelinhouden in functie van de bezette positie relevant zijn en andere weer niet of in mindere mate. Gaan we nu het rijtje af dan vertaalt zich uiteindelijk de matrix, via allerlei kruisverbindingen en wisselwerkingen die erin voorkomen, in een levendig beeld dat de situatie rond de vraag invult.

Aspecten en combinatieleer

Wordt de betekenis van een kaart relevant als gevolg van de positie die ze bekleedt - de eerste stap -, dan wordt ze ook en tegelijk ingekleurd door alle kaarten in haar omgeving. Het is net zoals in een puzzel waar elk deeltje haar zinvolle betekenis ontleent uitsluitend aan het contact met de andere deeltjes in haar onmiddellijke omgeving.
Kaarten zijn slechts veel omvattende symbolen die op zich alle kanten op kunnen, maar waarvan een bepaalde deelinhoud als het ware wordt vrijgemaakt door het contact met een aanleunende kaart. Is één enkel puzzeldeeltje op zich waardeloos, dan geldt dat ook voor de conclusies die we zouden verbinden aan het trekken van één enkele kaart - iets wat helaas wel vaker gebeurt. Het strikt benodigde minimum is drie omdat twee stuks blijven hangen in een onbesliste polariteit die pas wordt beslecht door de derde kaart. Dit even terzijde.

We hadden het over de invloed van de omgeving. Welke deelinhoud werkzaam zal zijn wordt, afgezien van de medebepalende invloed van de ingenomen posities, uitsluitend bepaald door de aard van de uitwisseling van de affiniteiten tussen beide kaarten.
Merk op dat ook eender welke intuïtieve of symbolische discipline dezelfde regels toepast om uitsluitsel te verkrijgen over de manier waarop met name tegenstrijdige gegevens uitwerken.
Zo wordt bij voorbeeld een Neptunus - Mars verhouding beoordeeld in functie van de context, dit wil zeggen de plaatsing in teken, huis en aspect. Zolang we deze "omgevingsfactoren" niet in aanmerking nemen kunnen we in concrete zin niets zinvols zeggen over de daadwerkelijke uitwerking van die planeetverhouding.

Het is dus zo dat de toepasselijke betekenis van elke kaart in hoge mate geconditioneerd wordt door haar omgeving. Deze laatste geeft in haar algemeenheid een bepaalde teneur aan die ondergaan wordt door de kaart in kwestie.
Daarbij geldt de regel dat des te korter twee kaarten op elkaar aansluiten des te inniger hun affiniteiten zullen uitgewisseld worden.
Zo gaan twee naast elkaar gelegen kaarten - en dit geldt ook voor anderszins positioneel verbonden kaarten - hun inhouden versmelten tot een nieuw gegeven dat méér en anders is dan de optelsom van beiden.
De veroorzaakte effecten kunnen daarbij uiteenlopen van perfecte harmonie tot volslagen onverenigbaarheid, met alle mogelijke nuances daartussen. Deze evaluatie vormt het voorwerp van de tweede stap in de duiding.

Analoog aan astrologie waar elk planeetkoppel op zich al bepaalde spanningen opwekt die geconditioneerd en manifest worden door de plaatsing in een horoscoop, geldt voor kaarten hetzelfde maar hier als gevolg van enerzijds combinaties en anderzijds kaartposities. Alleen, de traditionele tarot kent geen vast omschreven aspectverbindingen zoals driehoeken, opposities e.d. en dat maakt de duiding aanvankelijk vrij ingewikkeld, juist omdat we dit bijzonder handige instrument moeten ontberen.
Het gevolg is echter wel dat we de combinatieleer perfect in de vingers moeten hebben. Noteer terloops dat we ook hier een eerste aanzet vinden in de elementverhoudingen die spelen tussen elk beschouwd koppel kaarten.

Het mag ons niet ontgaan dat we hier te maken hebben met 78 kaarten i.p.v. de 10 traditionele planeten. In de wetenschap dat deze 10 planeten zich lenen tot 45 mogelijke combinaties geldt voor kaarten dat er niet minder dan 3003 combinaties mogelijk zijn!
De kennis van deze massa affiniteitverschillen en -overeenkomsten binnen combinaties kan op zich niet anders dan een bijzonder uitgebreid hoofdstuk te vormen. Het is dan ook begrijpelijk dat niemand zich ooit hieraan heeft gewaagd met als gevolg dat de combinatieleer tot dusver onontgonnen terrein is gebleven.
Dat verklaart waarom men nog steeds, wellicht deels uit onwetendheid, doorgaat met de kortzichtige opvatting om kaarten onderling niet of onvoldoende op elkaar te betrekken.
Ook in de meest recente literatuur blijft deze misvatting gemeengoed. Alle auteurs gaan er blijkbaar onverstoorbaar mee door om het plaatje leggen op een bepaalde positie - bij voorbeeld deze die aanduidt hoe de toekomst zich zal ontvouwen - waarbij men zich dan beperkt tot het inpassen van de betrokken kaart in deze positie alsof alle andere aanwezige kaarten haar niet zouden inkleuren en conditioneren!! Het is maar al te duidelijk dat het resultaat slechts een verkapt, nietszeggend en volslagen onsamenhangend geheel zal zijn - voor zover er sprake kan zijn van een geheel aangezien er gebruik gemaakt wordt van een al te simplistisch legpatroon dat bestaat uit slechts drie of vier posities. Daarmee is uiteraard elke serieuze diagnose volslagen uitgesloten.

Waardevolle legpatronen: het traditionele Keltisch kruis

Daar waar een astroloog aan de slag gaat met een horoscoop bedient zich dus een kaartlegger van een legpatroon als structureel kader.
Op de keper beschouwd is er geen noemenswaardig verschil tussen beide instrumenten. Ze zijn elk op hun manier opgebouwd uit een aantal logische verbanden waarvan we de betekenissen en samenhangen kennen.
Anders dan bij astrologie echter bestaan er meerdere van zulke patronen - je kunt ze zelfs op eigen inspiratie bedenken - maar toch is het mijn ervaring dat het z.g. Keltisch kruis dat we in de traditionele literatuur telkens weer opnieuw terugvinden, torenhoog uitsteekt boven alles wat ik tot dusver ben tegengekomen (althans voor wat betreft diepgaande analyses - voor minder omvangrijke vragen zijn eenvoudiger patronen aangewezen zoals we later zullen zien).
Het moet wel gezegd dat naar mijn weten ook op dit vlak geen degelijke en diepgaande literatuur beschikbaar is die duidelijkheid schept over de innerlijke structuur die in dit patroon besloten ligt.
Na zowat vijf jaar experimenteren en 15 jaar effectieve praktijk ben ik echter tot de conclusie gekomen dat het een bijzonder krachtig en handig organogram blijkt te vertegenwoordigen. Het is juist dank zij die logische en verfijnde structuur dat het een breed inzicht geeft in de samenhangen rond de vraag die wordt gesteld.

Fundamentele verschillen tussen astrologie en kaartleggen

Het meest fundamentele onderscheid tussen beide disciplines ligt in de factor tijd.
Anders dan astrologie kent tarot geen tijd noch tijdscycli daar waar astrologie juist hierop gebaseerd is. Dat neemt niet weg dat binnen het tarotsysteem diverse ontwikkelingscycli besloten liggen, maar ze spelen zich af buiten elke tijdsreferentie.
Hoewel sommigen in die zin pogingen ondernomen hebben, toch blijkt het in de praktijk een onmogelijke zaak om louter aan de hand van kaarten min of meer nauwkeurige tijdsindicaties te achterhalen. Dat is uiteraard een enorm pluspunt voor astrologie en ook wel voor numerologie, een discipline die overigens best te combineren valt met de tarot, maar waarin de tijdsindicaties zich veeleer beperken tot periodes van ongeveer zes maanden waardoor ze uiteraard veel algemener en minder accuraat blijven.
Anderzijds kennen kaarten geen grenzen, noch in de tijd noch in de ruimte. Zo kan je bij voorbeeld moeiteloos teruggaan naar het verleden van iemand die in Japan woont. Of je kan te weten komen hoe het zit met je echtgeno(o)t(e) wanneer die op reis is aan de andere kant van de aarde en dit zelfs van dag tot dag als je dat zou willen. Er schuilt wel een addertje onder het gras aangezien het gevaar bestaat dat je je eigen angsten en verwachtingen gaat projecteren. Daarop zullen dan de kaarten reageren en dan bekom je zeker niet het verhoopte antwoord...

Enkele praktische verschillen

In praktisch opzicht kan het interpreteren van een horoscoop niet zonder een aantal inherente condities en voorbereidende handelingen. We moeten beschikken over datum, uur en plaats van geboorte terwijl het berekenen en uittekenen van een horoscoop enige tijd vergt (ikzelf kan met computer horoscoopcirkels niet uit de voeten en hou het nog steeds bij een eigenhandig getekende horoscoop).
Kaartleggen daarentegen kent zulke voorafgaande werkzaamheden niet. In eender welke omstandigheden neem je gewoon je kaarten, jijzelf of de consultant schudt ze en haalt er in functie van het gebruikte legpatroon lukraak het benodigde aantal uit en dan ga je onmiddellijk aan de slag met de duiding.

Tarot is eenvoudiger en directer in het dagelijks gebruik. Daar waar een horoscoop met inbegrip van de interpretatie van de actuele transits en progressies al snel een ingewikkeld kluwen wordt waar met bijzonder veel factoren moet rekening gehouden worden, lijnt een kaartlegging zich vanzelf af. Dat komt omdat alle factoren die geen wezenlijke invloed uitoefenen door het systeem zelf worden geëlimineerd (zoals we zagen wordt bij elke kaartlegging slechts een beperkt aantal geselecteerde kaarten in een patroon uitgelegd en de overige "spelen" niet mee).
Ook uurhoeken kennen iets gelijkaardigs maar ze blijven voor mijn gevoel vrij ingewikkeld en tijdrovend. Bij (minstens) gelijk resultaat werken in de praktijk tarotkaarten comfortabeler, sneller en vlotter.
Anders dan bij uurhoeken beschik je nog over de extra mogelijkheid om bijkomende thema's te besteden aan overblijvende of nieuw gerezen vragen. Daarbij kun je om het overzicht te bewaren die thema's mooi naast elkaar schikken (uiteraard werken we dan als geoefend kaartlegger simultaan met meerdere sets kaarten en dat is eenvoudiger dan het lijkt).

Elk systeem kent haar eigen grenzen

Het is mijn overtuiging dat elke discipline, hoe respectabel ook en dus inbegrepen astrologie, tevens haar grenzen kent. Ook zij biedt haar specifieke benadering die op zich uitermate waardevol is - ze blijft ook in mijn ogen de meest omvattende en de meest koninklijke der intuïtieve wetenschappen. En toch is ze niet compleet omdat elk denkmodel, hoe geraffineerd ook, haar eigen ingebouwde beperkingen kent. We mogen nooit vergeten dat een mens veel meer is dan zijn horoscoop en in die zin kunnen andere disciplines aardig wat bijkomende informatie opleveren.
Naar mijn mening zou elke astroloog in die zin en zoals gezegd, vakblindheid kunnen vermijden door over de eigen grenzen heen een complementaire discipline te beheersen (in de wetenschap dat, als het goed is, het ene niet anders kan dan het andere te bevestigen en te nuanceren, maak ikzelf naast astrologie als belangrijkste uitgangspunt steeds simultaan gebruik van numerologie, handlijnkunde en tarot).

Het zal inmiddels duidelijk zijn dat kaarten bijzonder mooi aansluiten op astrologie, niet alleen als toetsingsmiddel maar ook als volwaardige discipline.
Het feit dat beide denkmodellen zoveel gemeenschappelijke benaderingen vertonen kan alleen maar een voordeel zijn dat het kaartleggen als vanzelf binnen handbereik brengt. Maar nogmaals, hierin speelt helaas onwetendheid een niet weg te cijferen rol.

Zinvolle mogelijkheden in het kader van consultatieastrologie

In tegenstelling tot astrologie werken kaarten fragmentair, waarmee bedoeld wordt dat aan elke gestelde vraag telkens opnieuw een kaartlegging dient besteed terwijl een horoscoop - met inbegrip van transits en progressies - op zich moet volstaan om alle gestelde vragen te beantwoorden.
Dit kan een nadeel lijken, maar er is een verschil dat we niet uit het oog mogen verliezen. Vooral ten aanzien van erg concrete vragen en zeker ook inzake keuzevragen bieden kaarten tal van voordelen. In zulke gevallen hoeven we trouwens geen gebruik te maken van uitgebreide legpatronen, een patroon van ongeveer zeven kaarten zal hier ruimschoots volstaan. Of een pas afgestudeerde dierenarts maximaal aan zijn trekken zal komen in een zelfstandige praktijk, een groepspraktijk, een dierenkliniek of in een farmaceutisch bedrijf is normaliter wel uit een horoscoop te halen. Maar of hij best opteert voor zeg maar een privé-praktijk in Brussel, Gent of Hasselt daar zullen kaarten wél een sluitend antwoord op geven (op voorwaarde evenwel dat er voordien al contacten werden gelegd met de personen of de sfeer op die verschillende locaties zodat de kaarten concrete aangrijpingspunten vinden).
Dat komt omdat het onbewuste alles feilloos heeft geregistreerd wat ten aanzien van de keuze van belang is, ook op termijn, en daaruit zullen de kaarten mooi hun conclusies trekken. Er kan bij voorbeeld blijken dat op de ene locatie de samenwerking zelf moeilijkheden zal opleveren, dat men op de andere locatie de zaken mooier heeft voorgesteld dan ze zijn, informatie heeft achtergehouden, enz. Hetzelfde geldt voor de keuze van een advocaat, de aankoop van een woning, de keuze van een werkgever, en nog veel meer.

Vooral ook zijn kaarten hét geknipte instrument om feilloos uitsluitsel te krijgen inzake de betrouwbaarheid van derden - situaties die bij nader toezien haast evenveel voorkomen als ze teleurstellingen veroorzaken.
Heb jijzelf of iemand anders ongeweten te maken met een bedrieger of een met potentieel leugenachtige of manipulatieve situatie - een vermoeden dat vaak ontspringt aan een onzeker maar veelbetekenend gevoel - dan zal je een even genuanceerd als objectief beeld verkrijgen omtrent de handel en de wandel van die ander met alles erop en eraan.
De kaarten nemen nooit een blad voor de mond en aarzelen niet als dat in je eigen belang nodig is om iemand zonder meer uit te kleden. Van handigheid gesproken! Let wel dat wanneer we zelf scheve schaatsen (dreigen te) rijden diezelfde kaarten ons onvermijdelijk even hard aanpakken... Mocht deze boodschap je evenwel ontgaan, bij voorbeeld omdat je de kaarten niet meteen begrijpt, dan zal een tweede thema je op een bijzonder hardhandige manier confronteren met de waarheid die je niet wilde of kon zien. Het is dan alsof ze zich boos maken en ten bewijze daarvan zal je overwegend berispende en kwaadaardige kaarten terugvinden die in hun onderling verband een niet mis te verstane taal spreken!

Uit het voorgaande blijkt dat kaarten op vele manieren bijzonder zinvol kunnen ingezet worden. Het zou wenselijk zijn dat ieder voor zich zinvolle toepassingen bedenkt waar men zich goed bij voelt. Ieders werkmethode en zienswijze is verschillend en daarom kunnen we alleen maar suggesties naar voor schuiven die een idee geven over de mogelijkheden die de tarot in petto heeft.

Als afsluiting vermelden we nog enkele toepassingsmogelijkheden die eerder kaderen in een professionele consultatiepraktijk.

Vooreerst is er wat ik noem "detectiethema's". Ik ga ervan uit dat elke serieuze praktiserende astroloog zijn consulten voorbereidt met de bedoeling om vooraf voldoende greep te krijgen op de veelheid van complexe horoscoopgegevens waarvan een aantal factoren per definitie onzeker blijven.
Welnu, kaarten lenen zich uitermate goed om deze lacunes op te vullen. Het volstaat dan om hierop kaarten te trekken. (Voor de duidelijkheid dient vermeld dat kaarten zonder problemen kunnen getrokken worden op personen die niet aanwezig zijn of die men zelfs helemaal niet kent op voorwaarde dat men zich met zuivere bedoelingen geestelijk verbindt met het belang van de betrokkene - zo niet beantwoorden de kaarten dit prompt met een niet mis te verstane verwittiging aan ons eigen adres dat zulks niet kan en mag! Het is even wennen, maar we mogen nooit uit het oog verliezen dat de kaarten slechts reageren op de vraag achter de vraag).

Hier beschikken we verder over de dankbare mogelijkheid om de voorbereidende werkzaamheden af te ronden met een oriënterende kaartlegging.
Ofschoon we als astroloog aan de hand van de geboortehoroscoop, een uurhoek, transits en progressies al aardig goed weten waar voor de betrokkene het schoentje nijpt, toch is het vaak moeilijk om met zekerheid uit te maken hoe en op welk specifiek deelgebied van het leven zich de problemen zullen manifesteren.
Een eenvoudige kaartlegging zal de kern van de bedoelde situatie concreet, gedetailleerd en objectief beschrijven. Hier geven de kaarten duidelijk uitsluitsel en daarmee kennen we het concrete probleem dat de betrokkene bezig houdt en ook de situatie waarin hij zich bevindt.
Ik heb trouwens de gewoonte om elke voorbereiding op die manier af te sluiten. De door mij getrokken kaarten blijven dan gewoon op tafel liggen en het is mijn ervaring dat de consultant zich ondanks zijn verwondering daar goed bij voelt. Bovendien is zo'n kaartlegging een dankbaar visueel aanknopingspunt om het gesprek meteen zinvol en naar de kern te starten.

Kaarten bieden de dankbare mogelijkheid om onszelf te controleren op conclusies of uitspraken waarvan we niet helemaal zeker zijn.
Elk rechtgeaarde astroloog zal goed beseffen dat hij in consultsituaties op het vlak van adviezen serieuze verantwoordelijkheden op zich neemt. Als het goed is zal de intuïtieve functie ons hierin feilloos leiden en zullen we geen fouten maken, althans weer op voorwaarde dat we ons op een serieuze manier betrokken voelen bij de geestelijke belangen van de consultant (daarom blijft voor mijn gevoel consultatieastrologie in de persoonlijke sfeer een vissenaangelegenheid, maar dat is misschien mijn benadering).
En toch staan we soms voor een dilemma waar we geen raad mee weten. We kunnen dit echter galant oplossen door op dat moment de kaarten boven te halen; ze geven ons een second opinion. Op één enkele uitzondering na vindt iedereen het een prettige ervaring om "ook eens de kaarten te trekken" (op dezelfde manier als mensen het boeiend vinden om de handen te laten lezen).

Voor de duidelijkheid vermelden we een concreet voorbeeld. Niet zelden staat de consultant voor de vraag of het niet verkieslijk is om een relatie liever te beëindigen in plaats van de energie nodeloos te blijven besteden aan het herstellen van de goede verhoudingen.
Wanneer we eerlijk zijn en ons beroep op een verantwoorde manier uitoefenen is het vaak moeilijk om, ook vanuit het geestelijk ontwikkelingsniveau, hierop met zekerheid een correct gemotiveerd antwoord te geven: uiteindelijk gaat het om ja of neen, een dilemma dus.
Ik geef er me rekenschap van dat het in elk geval de verantwoordelijkheid is van de consultant zelf om te doen wat zinvol is, maar dat neemt niet weg dat hij vanuit zijn onzekere situatie wel degelijk op consult komt om concrete adviezen te krijgen opdat hij, als het goed is, in het belang van zijn geestelijke ontwikkeling de juiste beslissingen zou kunnen nemen.
Wanneer we hieraan een kaartlegging besteden, dan zal duidelijk blijken waarom het antwoord bevestigend of ontkennend is (soms komen de kaarten gewoon terug op de problematiek en dat betekent dan dat of wijzelf of de consultant een en ander alsnog niet begrepen heeft: weer de vraag achter de vraag die ons ditmaal dwingt om de draad opnieuw op te nemen). De kans is bijzonder groot dat de aanvankelijke conclusie door de kaarten bevestigd wordt, maar toch geeft zulke kaartlegging de kracht om die verantwoordelijkheid in eer en geweten op ons te nemen.

Hadden we bij de hierboven vermelde mogelijkheden de kaarten benut als aanvulling dan is het vanzelfsprekend best mogelijk om ze als volwaardige discipline in te zetten. Ikzelf maak er op deze manier volop gebruik van, zeker voor eerder praktische problemen zoals keuzen - nogmaals, hiervoor zijn ze uitermate geschikt.
Maar ook komen ze best van pas in tal van andere situaties. Voorbeelden zijn acute problemen waar snel handelen zich opdringt, situaties waarin de consultant geoorloofde informatie wil bekomen over derden en met name over hun houding, intenties, motivaties, betrouwbaarheid en dit ook voor ondernemers die bij voorbeeld de strategie van hun concurrent willen achterhalen, consulten voor hen die hun geboorteuur of zelfs -datum niet kennen, sollicitaties en aanwerving van personeel, het identificeren van helers, hulpverlening aan gedetineerden en anderen die zich niet kunnen verplaatsen, snelle telefonische adviezen en nog veel meer.

Steeds wanneer er snel moet gewerkt worden en ook bij minder ingrijpende problemen volstaat een aangepast patroon van ongeveer zeven kaarten. In alle andere gevallen zal een uitgebreid patroon aangewezen zijn, maar niet voor er voordien een beperkt patroon werd gebruikt.
Deze werkwijze is strikt nodig om de consultant (ongeweten) een eerlijke houding af te dwingen en, zoals reeds gezegd, om jezelf te behoeden voor foutieve duidingen.
In zulke gevallen mag de consultant geen enkele vraag kenbaar maken. Dit is helemaal geen probleem, integendeel want nagenoeg iedereen voelt zich hierbij goed in zijn vel omdat zielenroerselen en gevoelig liggende persoonlijke aangelegenheden niet meteen moeten uitgesproken worden en daarmee dient men geen enkele schroom te overwinnen. De verzwegen vraag of probleem echter moet duidelijk blijken uit dit inleidend patroon dat slechts de "temperatuur" opmeet. Het geeft geen antwoord noch commentaar, maar schetst kortweg maar kernachtig de omstandigheden en de toedracht rond het probleem dat aan de orde is. Het wordt gewoon op tafel gebracht en na herkenning (en niet zelden erkenning) door de consultant schakelen we over op een groter patroon dat zich diepgaander zal uitspreken over de problematiek.
Het is daarbij wenselijk om beide patronen naast elkaar te schikken - we werken dan met twee sets kaarten - want uiteindelijk gaan beide thema's in elkaar over. Het is zelfs zinvol om in de duiding combinaties mee te nemen van kaarten die niet tot hetzelfde thema behoren. Wanneer we de tarot op die manier gebruiken dan is elke dubbele kaartlegging goed voor een diepgaand gesprek van één uur en meer.

Conclusies

Vergeleken met andere disciplines staat het kaartleggen als volwaardige discipline nog steeds in haar kinderschoenen omdat er totnogtoe te weinig werk werd gemaakt van enige serieuze studie. Nog steeds werpen charlatanachtige praktijken een blijvende smet over een instrument dat ondanks alle scepticisme als volwaardig kan bestempeld worden.

Veel van de mogelijkheden die het serieuze kaartleggen biedt worden klaarblijkelijk niet benut. Het is nog steeds zo dat men tot verkapte uitspraken komt omdat slechts een verbinding wordt gelegd tussen de betekenis van de kaart zelf en de positie waarop ze valt, terwijl enerzijds te weinig gekend is over de onderlinge samenhang tussen alle mogelijke posities en anderzijds de kaarten zelf niet of onvoldoende in een affiniteitverband gebracht worden.

Tarotkaarten krijg je niet zomaar in de vingers; het zal misschien vijf jaar in beslag nemen om je de kaarten zodanig eigen te maken dat ze als het ware een verlengstuk worden van jezelf.
Dit hoeft ons zeker niet af te schrikken want oefening baart kunst en op den duur zal elk thema als geheel in een flits helder worden - telkens weer een unieke ervaring - zonder dat je je verstand hoeft te gebruiken. Vanaf dan zal je spel kaarten je meest trouwe vriend en raadgever zijn die niet alleen jezelf maar ook anderen in werkelijk alle omstandigheden onvoorwaardelijk bijstaat met gouden raad!

Het is mijn hoop dat dit alles meerderen onder u zal aanzetten om op eigen inzicht en gesteund door uw astrologische ervaring te gaan experimenteren met kaarten. Het is mijn ervaring dat elke volgehouden inspanning om ze te ontmaskeren een lonende en verrijkende bezigheid is.

Raymond Stevens is in astrologische middens en ook ver daarbuiten geen onbekende. Als fulltime beroepsastroloog oefent hij sinds 1980 een zelfstandige praktijk uit in Diest. Voordien heeft hij zich toegelegd op de studie van numerologie waarmee hij zijn eerste praktijkervaring opdeed. Al vlug werd hij gefascineerd door tarotkaarten en korte tijd nadien ging zijn belangstelling uit naar handlijnkunde en later droomanalyse. Uiteindelijk ging astrologie hem boeien en sindsdien combineert hij al deze disciplines in zijn praktijk. Naast het verzorgen van tal van opleidingen publiceerde hij in eigen beheer de eerste drie delen van de cyclus De geestelijke en psychologische duiding van tarotkaarten. De publicatie van het vierde en vijfde deel is voorzien voor begin '95.